Pierwsza pomoc w zakładzie pracy zaczyna się przed zdarzeniem: od podziału ról, dostępnego wyposażenia i sprawnej łączności. Pracodawca ma zapewnić niezbędne środki, wyznaczyć pracowników do udzielania pomocy oraz zapewnić kontakt ze służbami zewnętrznymi. Organizację dostosowuje do działalności, liczby pracowników i innych obecnych osób oraz rodzaju i poziomu zagrożeń.[1] Poniższy poradnik dotyczy gotowości zakładu, nie medycznych technik ratowania. Tych trzeba uczyć się praktycznie, pod opieką przygotowanego instruktora.
1. Zaplanuj system dla rzeczywistej pracy
Nie oceniaj gotowości wyłącznie po tym, czy na ścianie wisi apteczka. Sprawdź, gdzie pracują ludzie, w jakich godzinach, kto przebywa poza głównym budynkiem i jakie przeszkody utrudniają dotarcie z pomocą. Ogólne przepisy BHP wymagają sprawnie funkcjonującego systemu pierwszej pomocy oraz środków do jej udzielania.[7] Warto rozpisać osobno biuro, magazyn, teren zewnętrzny i pracę wyjazdową, zamiast przypisywać wszystkim jedną lokalizację wyposażenia.
Praktyczna mapa powinna pokazywać miejsca pracy, dojścia, apteczki, kontakty i osobę odpowiedzialną za aktualizację danych. To narzędzie organizacyjne, nie dodatkowy formularz wymagany w każdym zakładzie. Po zmianie układu hali przejdź trasę ponownie. Sprawdź, czy oznaczenie nadal prowadzi do właściwego miejsca i czy pracownik potrafi wskazać je bez podpowiedzi przełożonego. Podział odpowiedzialności szerzej omawia tekst BHP w małej firmie.
2. Zapewnij przeszkoloną obsadę każdej zmiany
Obsługę punktów pierwszej pomocy i apteczek na każdej zmianie powierza się wyznaczonym pracownikom przeszkolonym w udzielaniu pierwszej pomocy.[7] Jedno nazwisko na wykazie nie wystarczy organizacyjnie, jeżeli ta osoba pracuje tylko rano. Ustal zastępstwa podczas urlopu, choroby, delegacji i przerw. Przy rozproszonych stanowiskach sprawdź również, czy wyznaczeni pracownicy rzeczywiście mogą dotrzeć do pozostałych.
Pracodawca przekazuje pracownikom informacje o osobach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy.[1] W praktyce połącz wykaz z prostym sposobem przywołania: numerem telefonu, radiotelefonem albo ustalonym alarmowaniem. Nie zakładaj, że każdy zna prywatny numer kolegi. Osobom nowym pokaż lokalizację wyposażenia i zasady wezwania pomocy podczas wdrożenia. Ćwiczenie warto przeprowadzić również na zmianie wieczornej, kiedy recepcja może być zamknięta.
3. Dobierz apteczki i punkty z lekarzem
Liczbę, rozmieszczenie i wyposażenie punktów oraz apteczek ustala się w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną, z uwzględnieniem rodzaju i nasilenia zagrożeń.[7] Nie ma powodu traktować przypadkowego gotowego zestawu jako potwierdzenia spełnienia wszystkich potrzeb zakładu. Przygotuj lekarzowi opis zadań, lokalizacji i rozpoznanych zagrożeń, a po istotnej zmianie pracy wróć do tych ustaleń.
Przepisy przewidują apteczki w poszczególnych wydziałach lub oddziałach.[7] Punkty pierwszej pomocy zapewnia się w wydziałach lub oddziałach, gdzie wykonywane są prace powodujące duże ryzyko wypadku lub związane z wydzielaniem par, gazów albo pyłów substancji sklasyfikowanych jako stwarzające zagrożenie ze względu na ostre działanie toksyczne.[14] To różnica między apteczką a punktem: przy takich pracach nie poprzestawaj na przypadkowym zestawie opatrunkowym; organizację punktu uzgodnij z lekarzem.[7]
4. Utrzymuj dostępność i czytelne instrukcje
Punkty oraz miejsca apteczek mają być odpowiednio oznakowane zgodnie z Polską Normą i łatwo dostępne. Przy apteczkach i w punktach, w widocznych miejscach, wywiesza się instrukcje udzielania pierwszej pomocy oraz wykazy wyznaczonych, przeszkolonych pracowników.[7] Sprawdź dostęp także po zamknięciu biura, nie tylko podczas obchodu dziennego. Klucz przechowywany u nieobecnej osoby może uniemożliwić skorzystanie z wyposażenia.
Jako rozwiązanie organizacyjne wyznacz opiekuna zapasów i sposób uzupełniania środków po użyciu. Kontrola powinna obejmować kompletność uzgodnionego wyposażenia, stan opakowań i terminy przydatności, jeśli dotyczą danych środków. Zapisz wykrytą lukę i potwierdź jej usunięcie. Nie odkładaj uzupełnienia do kolejnego planowanego przeglądu. Instrukcja ma pozostać czytelna, a wykaz powinien odpowiadać rzeczywistej obsadzie, nie historycznemu harmonogramowi.
5. Przygotuj wezwanie i przyjęcie służb
Zapewnienie łączności ze służbami zewnętrznymi jest obowiązkiem pracodawcy.[1] Dla organizacji zakładu przygotuj krótki opis lokalizacji: adres, właściwy wjazd, numer hali i sposób przejścia. Sprawdź zasięg w miejscach oddalonych od biura. Ustal, kto otwiera bramę i wskazuje drogę ratownikom, tak aby osoba pomagająca poszkodowanemu nie musiała opuszczać go tylko po to, by szukać ochroniarza.
Przy zgłoszeniu na 112 krótko opisz zdarzenie, podaj dokładną lokalizację lub sposób dotarcia, odpowiadaj na pytania operatora i nie rozłączaj się przed wyraźnym potwierdzeniem przyjęcia zgłoszenia. Pozostaw możliwość oddzwonienia.[11] Powiadom świadków, że pomoc została wezwana, aby nie dublowali połączeń.[11] Nie opóźniaj alarmowania, czekając na zgodę kierownika albo przybycie wyznaczonego pracownika.
6. Ćwicz bezpieczne działanie, nie improwizowane ratownictwo
Nie kieruj kolejnych osób w miejsce, w którym utrzymuje się zagrożenie. Pracodawca ma przekazać informacje o zagrożeniach i zasadach postępowania podczas awarii.[1] Gdy występuje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, pracodawca ma wstrzymać pracę i polecić oddalenie się w bezpieczne miejsce.[1] Nie wchodź bez przygotowania do strefy gazu, dymu ani pracującej maszyny. Wezwij właściwe służby, zgłoś charakter zagrożenia i działaj zgodnie z przygotowaniem oraz wskazówkami dyspozytora. Samo wyznaczenie do pierwszej pomocy nie daje kompetencji do specjalistycznej akcji ratowniczej.
Przykład ilustracyjny: podczas pracy kuchni jeden pracownik wzywa pomoc, drugi przywołuje przeszkoloną osobę, a kolejny wskazuje ratownikom wejście na zaplecze. Nie opisuje to leczenia konkretnego urazu. Scenariusze dobieraj do warunków: inne problemy ujawni praca w gastronomii, a inne praca ogrodnicza w terenie. Ćwiczenia prowadź bez niebezpiecznych pozoracji i bez próbnych połączeń na numer alarmowy.
- Sprawdź obsadę i zastępstwa na każdej zmianie.
- Przejdź drogę do wyposażenia i właściwego wejścia.
- Zweryfikuj kontakty, instrukcje oraz oznaczenia.
- Ustal uzupełnianie środków i odpowiedzialnego za kontrolę.
- Po ćwiczeniu popraw przeszkody, zamiast tylko zbierać podpisy.
Po rzeczywistym zdarzeniu pomoc i dalsza dokumentacja to odrębne etapy. Zasady zabezpieczenia miejsca i obowiązki powypadkowe przedstawia poradnik wypadek przy pracy: postępowanie.
Najczęstsze pytania
Czy jedna apteczka przy recepcji wystarczy?
Nie rozstrzygaj tego bez analizy zakładu. Rozmieszczenie, liczbę i wyposażenie ustala się z lekarzem, uwzględniając zagrożenia; wyposażenie musi być łatwo dostępne.[7]
Czy wystarczy przeszkolić osobę pracującą rano?
Nie, jeśli zakład pracuje również na innych zmianach. Obsługa punktów i apteczek przez wyznaczonych, przeszkolonych pracowników ma być zapewniona na każdej zmianie.[7]
Czy świadek powinien czekać na wyznaczoną osobę?
Nie czekaj biernie. Wezwij potrzebną pomoc i podejmuj bezpieczne działania zgodne z przygotowaniem oraz wskazówkami dyspozytora; nie narażaj siebie ani innych.[1]